Linux, en temel anlamıyla bir işletim sistemi çekirdeğidir (kernel). 1991 yılında Linus Torvalds tarafından geliştirilmeye başlanmıştır ve açık kaynaklı ve ücretsizdir.
Ancak günlük dilde “Linux” denildiğinde genellikle sadece bu çekirdek değil, bu çekirdeğin etrafına kurulmuş komple bir işletim sistemi kastedilir. Bu komple işletim sistemlerine Linux dağıtımı (distribution ya da kısaca distro) denir.
İşletim Sistemi Nedir?
Bilgisayarınızdaki donanım (işlemci, bellek, disk vb.) ile yazılımlar (uygulamalar, oyunlar vb.) arasında köprü görevi gören, kaynakları yöneten temel yazılımdır. Klavyeden yazdıklarınızı ekranda görmenizi, bir dosyayı diske kaydetmenizi veya internete bağlanmanızı sağlar.
Linux Çekirdeği Ne Yapar?
Linux çekirdeği, bir işletim sisteminin kalbidir ve şu temel görevleri yerine getirir:
- İşlem Yönetimi: Hangi programın ne zaman ve ne kadar süreyle işlemciyi kullanacağını yönetir.
- Bellek Yönetimi: Programların ve sistemin kullandığı RAM’i organize eder.
- Aygıt Yönetimi: Klavye, fare, ekran kartı, disk sürücüleri gibi donanımlarla iletişimi sağlar.
- Dosya Sistemi Yönetimi: Dosyaların disk üzerinde nasıl saklanacağını ve erişileceğini yönetir.
- Ağ İletişimi: Bilgisayarın ağa bağlanmasını ve veri alışverişi yapmasını sağlar.
Linux Dağıtımları (Distrolar)
Linux çekirdeği tek başına son kullanıcı için pek bir şey ifade etmez. Kullanıcıların etkileşimde bulunabileceği bir arayüz, sistem araçları, uygulamalar ve kütüphaneler gerekir. İşte Linux dağıtımları, Linux çekirdeğini alıp üzerine bu bileşenleri ekleyerek kullanıma hazır işletim sistemleri oluştururlar.
Popüler Linux dağıtımlarından bazıları:
- Ubuntu: Kullanıcı dostu arayüzü ile yeni başlayanlar için popülerdir.
- Linux Mint: Ubuntu tabanlıdır, Windows’tan geçiş yapanlar için daha tanıdık bir deneyim sunmayı hedefler.
- Fedora: Yenilikçi teknolojileri hızla benimsemesiyle bilinir, Red Hat tarafından desteklenir.
- Debian: Kararlılığı ve geniş paket deposuyla bilinir, birçok başka dağıtımın (Ubuntu gibi) temelini oluşturur.
- Arch Linux: Daha deneyimli kullanıcılar için tasarlanmıştır, yüksek derecede özelleştirme imkanı sunar.
- CentOS / AlmaLinux / Rocky Linux: Sunucu ortamları için popüler, kararlı ve kurumsal odaklı dağıtımlardır.
Linux’un Temel Özellikleri ve Avantajları:
- Açık Kaynaklı (Open Source): Kaynak kodu herkes tarafından incelenebilir, değiştirilebilir ve dağıtılabilir. Bu, şeffaflık, güvenlik ve topluluk tarafından hızlı gelişim anlamına gelir.
- Ücretsiz (Free): Çoğu Linux dağıtımı ücretsiz olarak indirilebilir ve kullanılabilir. Lisans ücreti yoktur.
- İstikrar ve Güvenilirlik: Özellikle sunucu tarafında, uzun süreler boyunca yeniden başlatılmadan çalışabilmesiyle ünlüdür.
- Güvenlik: Kullanıcı izinleri ve dosya sistemi yapısı sayesinde virüslere ve kötü amaçlı yazılımlara karşı daha dirençlidir (ancak tamamen bağışık değildir). Açık kaynak olması, güvenlik açıklarının hızla tespit edilip kapatılmasına yardımcı olur.
- Esneklik ve Özelleştirilebilirlik: İhtiyaçlarınıza göre sistemi baştan aşağı yapılandırabilir, gereksiz bileşenleri kaldırabilir veya istediğiniz özellikleri ekleyebilirsiniz.
- Geniş Donanım Desteği: Eski bilgisayarlardan en yeni süper bilgisayarlara kadar çok geniş bir yelpazede donanım üzerinde çalışabilir.
- Topluluk Desteği: Dünya çapında çok büyük ve aktif bir kullanıcı ve geliştirici topluluğuna sahiptir. Bu sayede sorunlarınıza kolayca çözüm bulabilirsiniz.
- Performans: Genellikle sistem kaynaklarını verimli kullanır ve daha az güçlü donanımlarda bile iyi performans gösterebilir.
Linux Nerelerde Kullanılır?
- Sunucular: Web sunucuları (Apache, Nginx), veritabanı sunucuları, e-posta sunucuları, bulut bilişim altyapıları (AWS, Google Cloud, Azure büyük oranda Linux kullanır). Dünyadaki sunucuların büyük çoğunluğu Linux üzerinde çalışır.
- Masaüstü Bilgisayarlar: Günlük kullanım için Windows ve macOS’a bir alternatif olarak giderek daha fazla kişi tarafından tercih edilmektedir.
- Gömülü Sistemler: Akıllı TV’ler, modemler, router’lar, araç içi bilgi-eğlence sistemleri, IoT (Nesnelerin İnterneti) cihazları gibi birçok cihaz Linux çekirdeği kullanır. Android işletim sistemi de Linux çekirdeği üzerine kurulmuştur.
- Süper Bilgisayarlar: Dünyanın en hızlı süper bilgisayarlarının neredeyse tamamı Linux kullanır.
- Geliştiriciler: Yazılım geliştiriciler için popüler bir platformdur, zengin komut satırı araçları ve programlama ortamları sunar.
Özetle, Linux güçlü, esnek, güvenli ve genellikle ücretsiz bir işletim sistemi çekirdeği ve bu çekirdek etrafında oluşturulmuş çok sayıda dağıtımdır. Teknoloji dünyasının pek çok alanında kritik bir rol oynamaktadır.